Windsterkte wordt gekenmerkt aan de hand van de door de Ierse zeevaarder Francis Beaufort ontwikkelde schaal, die ongeveer twee eeuwen geleden het levenslicht zag. In de logboeken van schepen dienen alle relevante waarnemingen te worden vastgelegd, en dat geldt zeker ook voor meteorologische omstandigheden zoals de windintensiteit. Deze uniforme maatstaf stelt elke kapitein in staat om de windkracht op dezelfde manier te interpreteren en te gebruiken.

De schaal omvat dertien gradaties, lopend van windkracht 0, aangeduid als windstilte, tot en met windkracht 12, welke een orkaan vertegenwoordigt. Beaufort baseerde zijn indeling op praktische zeilvaardigheden: bij windkracht 0 konden alle zeilen worden gezet, bij windkracht 6 diende de helft te worden gereefd, en bij windkracht 12 moesten alle zeilen worden gestreken.

Dankzij deze systematiek wist elke zeeman precies wat er met een windkracht van 6 werd bedoeld. Toen motorvaart aan populariteit won, verschoof de focus enigszins naar de golfbewegingen op zee. Bij windstille omstandigheden, windkracht 0, vertoonde het wateroppervlak een volkomen gladde aanblik, terwijl bij windkracht 3 reeds aanzienlijk hogere golven ontstonden, met hier en daar een schuimend topje.

Windkracht 6 volgens de Beaufortschaal kenmerkte zich door forse golven, veel witte schuimvlekken en aanzienlijke opwaaiing van schuimresten. Windkracht 12 daarentegen bracht extreem hoge, chaotische golven voort, waarbij het water zo wild tekeer ging dat zicht vrijwel onmogelijk werd. Deze gedetailleerde beschrijvingen bleken voor zeelieden uitermate nuttig en bruikbaar.

Deze veelzijdige schaal vond al snel haar weg naar het landleven. Zo vertoont rook bij windkracht 0 een volstrekt verticale opstijging, terwijl bij windkracht 6 het vasthouden van een paraplu met grote moeite gepaard gaat. Bij de zwaarste windkracht, 12, kunnen zelfs gebouwen structurele schade oplopen. Om de schaal nog toegankelijker te maken, werden aan de numerieke waarden begrijpelijke termen gekoppeld.

Zo correspondeert windkracht 0 met absolute windstilte, windkracht 6 met krachtige wind en windkracht 12 met orkaankracht. De Beaufortschaal 0 Bft - windstil - toont aan dat rook recht omhoog stijgt en de zee een spiegelgladde indruk maakt.

Terzijde: een westenwind waait vanuit het westen richting het oosten. West correspondeert met 270 graden op de kompasroos. Benieuwd naar een verdere toelichting over graadmetingen? Raadpleeg dan de uitleg met betrekking tot variatie en deviatie. Op het IJsselmeer is varen tot en met windkracht 4 uitermate plezierig; de omstandigheden aldaar wijken af van die op open zee.

Het IJsselmeer is een ondiep watergebied, waardoor de wind direct invloed uitoefent op de golfvorming. Wanneer op het IJsselmeer witte schuimkoppen zichtbaar worden, duidt dit op een vrij krachtige bries van windkracht 5 op de Beaufortschaal, waardoor een tochtje over het anders zo rustige meer plotseling onaangenaam kan verlopen. Voor watersporters zoals zeilers, windsurfers en kitesurfers is dit echter vaak juist een uitdaging.

Het betreft hier een matige wind met snelheden tussen de 11 en 16 knopen, waarbij nog geen schuimkoppen waarneembaar zijn. Op zee zijn de golven dan langer en hoger. Tijdens een opname met een westenwind adviseren wij: bij windkracht 5 dient u onmiddellijk het meer te verlaten. Bekijk de webcam van het Markermeer om te zien of een veilige vaart naar Hoorn mogelijk is.

Ziet u witte schuimkoppen? Blijf dan aan wal. Bij windkracht 5 of hoger dient u extra voorzichtig te zijn. De Beaufortschaal stopt bij windkracht 12; hogere waarden bestaan niet. Voor extreme orkanen wordt de Saffir-Simpson-schaal gehanteerd, die maximaal vijf categorieën kent. Een zuidwestenwind komt uit het zuidwesten, aangeduid met een grote streep voor 10 knopen en een kleine streep voor 5 knopen.

Komt dit symbool op de weerkaart overeen met windkracht 6? Inderdaad, een windsnelheid van 25 knopen met een noordwestenwind. Weet u nog dat een westenwind 270 graden aangeeft? Kent u het symbool voor een westenwind met een snelheid van 65 knopen? Wil je efficiënt en met succes je vaarbewijs behalen? Schrijf je dan in bij Vaarschool Albatros.